आज प्रधानमन्त्री नछानिए के हुन्छ ?

माधव ढुङ्गेल, काठमाडौं, साउन १७- नयाँ प्रधानमन्त्री चयनका लागि संसद्‍मा तेस्रोपटक हुने मतदानमा परिणाम नआए अर्को चुनावको तिथि तोक्न सभामुख सुवासचन्द्र नेम्वाङले बैठक सुरु हुनुभन्दा १ घण्टा अघि अपरान्ह ३ बजे कार्यव्यवस्था परामर्श समितिको बैठक बोलाएका छन्।

सोमबार ४ बजे हुने मतदानमा माओवादी उम्मेद्वार पुष्पकमल दाहाल र कांग्रसका रामचन्द्र पौडेलको प्रस्तावले ३०० मत नपाए सोही बैठकबाट नेम्वाङले चुनावको अर्को तिथि तोक्नेछन्।

देशलाई तत्काल नयाँ सरकार दिनुपर्ने संसद्को जिम्मेवारी भएकाले सोमबार परिणाम नआएमा मंगलबारै अर्को चुनावको तिथि तोक्नुपर्ने एमाले मुख्य सचेतक भीम आचार्य बताउँछन्। ‘दिनमा २ पटक चुनाव गर्ने गरी बैठक राख्नुपर्छ', उनले भने, ‘सकेसम्म परिणाम नआएसम्म हरेक दिन बिहान-बेलुकै चुनाव गर्नुपर्छ।'

शान्ति र संविधानका लागि राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बनाउनुको साटो आफ्नो नेतृत्वमा बहुमतीय सरकार बनाउन लागिपरेका दुवै उम्मेद्वार नथाकेसम्म नयाँ प्रक्रियामा जान सहमत नहुने भएकाले थकाउनका लागि चुनाव दोहोर्‍याउनुपर्ने उनले बताए। ‘कति पिङ मच्चाउँछन्, मच्चाउन दिऊँ', आचार्यले भने, ‘जति मच्चाए पनि उत्ति मात्र मच्चेपछि त थाक्लान् नि!'

कार्यव्यवस्था परामर्श समितिको बैठकको तयारीस्वरुप १ बजे सचेतकहरूसँग सभामुखले बैठक बोलाएको जानकारी दिने कांग्रेस मुख्य सचेतक लक्ष्मणप्रसाद घिमिरेले भने, ‘दिनका दिन नै चुनाव राखेर र्‍याइँ-र्‍याइँ गर्न पनि सकिन्छ तर २४ गतेभन्दा अगाडि एकपटक चाहिँ राख्नै पर्ला।'

साउन ४ गतेको केन्द्रीय कमिटीको निर्णयअनुसार नै एमाले सोमबारको निर्वाचनमा पनि तटस्थ नै बस्नेछ। संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेशी मोर्चाले दाहाललाई समर्थन गरे मात्र परिणाम निस्कने स्थिति भए पनि मोर्चा तटस्थ नै बस्ने संभावना बढी छ। माओवादीसँग बिहान ९ बजे बस्ने बैठकपछि मोर्चाले औपचारिक निर्णय गर्ने तमलोपाका सहमहामन्त्री जितेन्द्रप्रसाद सोनारले बताए। उनले आइतबार राती नागरिकसँग भने, ‘शान्ति र संविधानका लागि राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बन्नु आवश्यक भएकाले त्यसका लागि दवाब दिन मोर्चा तटस्थ बस्ने संभावना छ।'

संसद्को कार्यसञ्चालन नियमावलिले परिणाम नआएसम्म चुनाव दोहोर्‍याउँदै जानुपर्ने व्यवस्था गरेको छ। कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य पूर्णबहादुर खड्का तीन पटकको निर्वाचनमा पनि परिणाम ननिस्केपछि परिणाम आउने गरी मात्र अर्को बैठक राख्नुपर्ने बताउँछन्। ‘सहमति हुने वा निकास निकाल्ने बाटोमा लाग्नुपर्छ', उनले भने, ‘यही प्रक्रियालाई निरन्तरता दिने भन्ने हुन्न।'

यिनै उम्मेद्वार कायम राखेर परिणाम नआउने गरी चुनाव गराउन नहुने बताउँदै खड्काले भने, ‘यो उम्मेद्वार थाक्ने विषय हैन, दलहरूले सोच्नुपर्ने विषय हो।' सभामुखसँग अर्को चुनाव तोक्नुको विकल्प नरहेको बताउदै उनले भने, ‘लामो समय लिएर दलहरूबीच छलफल गरी परिणाम निस्कने गरी अघि बढ्नुपर्छ।' यसबारे उम्मेद्वारले भन्दा दलहरू गम्भीर हुनुपर्ने खड्काले बताए।

तेस्रो मतदानमा परिणाम आउनेबारे आशावादी माओवादी सभासद् खिमलाल देवकोटा कथंकदाचित नआएमा सहमति खोज्ने सबै विकल्प खोल्नुपर्ने बताउँछन्। ‘चुनाव सभामुखले तोक्ने हो, दिनमै ३ पटक पनि चुनाव गराउन सक्छन्', उनले भने, ‘कसैले नजित्ने अवस्थामा दलले सहमति नगरेमा पटक-पटक चुनाव गराएर समय त बिताउनुपर्ला।'

२ उम्मेद्वारबीच परिणाम नआउने चुनाव दोहोर्‍याउँदा पटक-पटक हार्ने हुनाले यस्तो खेल अघि बढाउनु उचित नहुने देवकोटाले बताए। उनले भने, ‘पटक-पटक हार्ने खेल अघि बढाउन हुन्न, यस्तो कानूनी व्यवस्था पनि कायम राख्न हुन्न।'

राजनीतिक निर्णयका आधारमा पौडेल र दाहाल दुईमध्ये एक जनाले उम्मेद्वारी स्थगन गरी अर्कोलाई जिताएर अघि बढ्न सक्ने एउटा उपाय छ। अर्को दुवैले उम्मेद्वारी स्थगन गरी नयाँ प्रक्रिया प्रारम्भ गर्ने अर्को विकल्प पनि सबै दलका प्रतिनिधिले स्वीकार्छन्। तर, प्रस्तावकले उम्मेद्वारीको प्रस्ताव फिर्ता गर्ने समय दिएर पनि चुनावको प्रक्रिया अघि बढिसकेकाले यो प्रक्रियाबाट बाहिर निस्कनका लागि राजनीतिक सहमतिको आवश्यकता देख्छन्, कांग्रेस नेता खड्का।

नियम संशोधन गर्नेदेखि नयाँ प्रक्रिया थाल्नेसम्म सबै उपायहरू पहिले राजनीतिक सहमति नभई अघि बढ्न नसक्ने परिस्थिति छ। बैठक थाल्नेबित्तिकै चुनाव गर्नुपर्ने चरणमा गएर संसद् स्थगित भएकाले अहिलेको प्रक्रिया शुन्यमा लैजान दुवै उम्मेद्वार मैदानबाट हट्ने निर्णय दलहरूले पहिले गर्नुपर्नेछ।

दुई उम्मेद्वार र २५ दल नयाँ प्रक्रियामा जान सहमत भएमा बैठकको कारवाही सुरु गर्नेबित्तिकै दुवै उम्मेद्वारका प्रस्तावकले ढ्याप-ढ्याप गरी सभामुखसँग समय मागेर उम्मेद्वारी स्थगन गर्न सक्ने एउटा उपाय छ। अर्को, प्रस्तावमाथि अर्को लिखित प्रस्ताव हालेर पनि उम्मेद्वारी स्थगन गर्नसक्ने संसदीय अभ्यासको उपाय रहेको छ।

नियमअनुसार सुरु भएको चुनाव परिणाममा नपुगी नियम संशोधन गर्नु विधिको शासनविपरीत हुने हुनाले पहिले पुरानो प्रक्रिया टुंग्याएपछि मात्र नयाँ अभ्यासमा जान मिल्नेछ।

सोमबार परिणाम नआएमा र नयाँ सहमति पनि नभएमा २४ गतेअगावै पटक-पटक चुनाव हुनसक्ने संभावना रहेको छ। नयाँ प्रक्रिया सुरु नभएमा यो महिनाभित्र कम्तिमा पनि अरु पाँच पटक चुनाव गराउने सुझाव एमाले सभासद्हरूले सभामुखलाई दिएको स्रोतको दाबी छ। (nagariknews)