अक्टोपसको आकासवाणी - धत् ! : खगेन्द्र संग्रौला

नेपाली समाजमा हिंसा, विनाश र प्रतिशोधको आगो उर्लिन लागेको भयावह यथार्थ सतहमा उत्रिँदै छ। यो आगो राजनीतिले बाटो बिराउ"दा उत्पन्न भएको रिक्ततामा प्रकट हुँदो छ। सबैतिर अन्योल छ, अनिश्चय छ, असुरक्षा छ, अविश्वास छ, भय छ, तनाव छ, कोलाहल छ। अलि दिनअघि अंग्रेजी दैनिक रिपब्लिकामा सीके लालले एसएमस मार्फत् पठाइएका हिंसाका दुईवटा निम्तामा अन्तर्निहित कुत्सित मनसायको चिरफार गरेका थिए। हिंसाको त्यसभन्दा डरलाग्दो उद्घोष मेरा कानमा परेको छ। उद्घोष गर्ने पात्र पहिलेदेखि अहिलेसम्म मण्डलेहरूसित पनि राम्रै सम्बन्ध भएका एक पुराना कम्निस्ट हुन्। उनको उमेर साठी नाघेको छ।

कपाल पूरै फुलेको छ। एकताका संसार फेर्न हिँडेका, साहित्य पढेका, संगीतमा रस बसेका र आफैँ पनि गाउने यी क्रोधी बूढाले भने - संविधानसभाका छ सय एकजनालाई एकै घानमा बमले उडाउनुपर्छ। र, कुनै एक सत्पात्रलाई प्रधानमन्त्री पद दिएर, पाँच-छ जनाको छरितो मन्त्रीमण्डल बनाउनुपर्छ र फौजी शासन ठोक्नुपर्छ। तिनको यो नरसंहारकारी उद्घोष सुन्ने मेरा अरू तीनजना मित्र पनि थिए। सुनेर हामी सबै स्तब्ध भयौँ। पहिले त बूढाले ठट्टा गरेका होलान् भन्ठान्यौँ। तर, हाम्रो ठनाइ गलत ठहरियो। हाम्रा भाग्यविधाता छ सय एक विधायकको हत्यामा शान्ति, सुरक्षा र सुख देख्ने उन्मादी पात्रले सबै विचारधाराका सबै राजनीतिकर्मीलाई एउटै डालोमा कोचेर घोषणा गरे - यी सबै पाखण्डी हुन्, सबै अपराधी, सबै चोर, सबै मारिन लायक।

यो अराजनीतिक सोच, यो अराजक अट्टहास, यो ध्वंशमोह, यो विवेकशून्यता, यो नैतिक क्षयीकरण र यो उन्माद जीवनप्रतिको आस्था र सहमानवप्रतिको अमंगल कामनाको विद्रूप उदाहरण हो। र, यो नवजात लोकतान्त्रिक गणतन्त्रप्रतिको चरम् वितृष्णा हो। वीरवीराङ्गनाको आत्मबलिदानको बेदीमा अङ्कुराएको सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रप्रति यसरी वितृष्णाको विष बमन गर्नेहरू यस घडीमा छिछिमिराझैँ चारैतिर भन्किरहेका छन्।

संसदीय हैकमका पछिल्ला दिनतिर यस्ता उन्मादी उद्घोष यत्रतत्र सुनिन्थे। त्यो संसदीय तन्त्र लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यताबाट सर्वथा च्यूत भएको याम थियो। शेरबहादुर देउवा चा"दीको किस्तीमा राखेर संसद् राजालाई टक्रयाउन लैजाँदै थिए। र, त्यो रिक्ततामा शाही फौजीतन्त्र हिंस्रक शिर उठाउने तरखरमा थियो। अनि अहिले? अहिले कतै इतिहासको उही पुरानो, उही निकृष्ट त्रासदीको पुनरावृत्ति हुन लागेको त होइन? कल्पना गर्दा आङ सिरिङ्ग हुन्छ। डर लाग्छ। के सदाका लागि गए भनिएका ती कुरूप दिन फेरि फर्की आउनलाई यतिन्जेल कतै भूमिगत रहेका हुन् त?

यथार्थको परिदृश्यमा पहिले र अहिले केही मिल्दाजुल्दा लक्षण छन्। राजनीतिक दलहरूमा आन्तरिक कलह, दलभित्रै कलह, दलहरूप्रतिको जनविश्वासमा ह्रास, लोकतान्त्रिक मूल्य र नैतिकताको क्षय, सार्वजनिक असुरक्षा, चौपट् मूल्यबृद्धि र यो सबमाझ पश्चगामी तत्वहरूको ताण्डव नृत्य एवं चुरिफुरी। दुईवटा चुनाव भए, प्रधानमन्त्री भएन। तीन बुँदेको 'राष्ट्रिय सरकार' हास्यास्पद किस्सा बन्यो। राजनीतिक झेलको खेल पुनः गणीतीय खालमा फर्क्यो। आफ्नो बहुमतीय सरकारलाई फयल गराएर उस्तै बहुमतीय बनाइन लाग्दा रिसले माधवकुमार नेपाल र तिनका आउरेपाउरेका कन्पारा तातेका छन्। त्यो रिसमा चम्मु केपीगण अथक मलजल गरिरहेछ।

त्यो रिसको तारो भएको छ एमालेको झलनाथ मण्डली। माधवले प्रधानमन्त्रीमा झलनाथको नाउँ प्रस्ताव गरे। र, उनले निज नाथको मन्जुरीबिना बीच बाटोमै प्रस्ताव तुहाइदिए। विजयी माधव मक्ख छन्, पराजयी झलनाथ त्रु्कद्ध छन्। माओवादी महलको गति पनि क्यै गतिलो छैन। बाबुरामले बहुमतीय खेलमा पुष्पकमलको नाउँ प्रस्ताव गरे। अहिले उनै बाबुराम आफ्नै प्रस्तावमाथि बन्चरो उजाएर सहमतीय सरकारको खुलेआम पैरबी गरिरहेका छन्। छिद्रान्वेषीहरू तर्क गर्छन् - यो पैरबीमा बाबुरामको प्रधानमन्त्री बन्ने उत्कट रहर त लुकिबसेको छैन? भगवान् जानोस्, मलाई थाहा छैन।

वारिपारिका कथाकिस्सा सुनिजान्नेहरू साउती गर्छन् - सायद कतैका अक्टोपसको आकाशवाणी आयो। आफनो कुटिल स्वार्थ घोलिएको आकाशवाणीमा बाबुराम प्रधानमन्त्रीका योग्यतम पात्र हुन् भनियो। यता राजधानी खाल्डोका तीन सहरमा स्यालको हुइँया चल्यो। र, प्रायोजित अफबाहमा सत्यको प्रकाश देख्ने छिपछिपे चरित्रका हाउडेहरू गाइँगुइँको सुतीखेतीमा मग्न भए। र, तीन सहरमा विचित्रको गाईजात्रा देखियो। मानौँ लहरका लहर मानिस एक हातमा बाबुरामको सानो प्रतिमा र अर्कोमा जिन्दावादको प्लेकार्ड बोकेर पेटीपेटीमा लाम लागे।

बाबुराम काम, क्रोध, लोभ, मोह सबै मानवीय वृत्ति भएका मानव हुन्। सके मनोविज्ञानको कुनै पत्रमा आकाङ्क्षाको टुसो पलायो होला। यत्रो सम्भावना छ त एकबारको जुनीमा म पनि केही किन नबनु? सके तथ्य, तर्क र युक्तिको जगमाथि जीवनजगत्का क्रियाकर्मको अर्थ केलाउन अभ्यस्त यी विद्वान् बित्थाको अफबाहबाट बहकिए। त्यसैले त होला, आफ्नो प्रस्तावलाई यिनले बिर्से र बहकाउसामु यी वशीभूत भए।

अभिप्राय जेसुकै होस्, झलनाथको सहमतीको रट र बाबुरामको राष्ट्रिय सरकारको पैरबी आदर्श परिकल्पना हुन्। राजनीतिक गतिरोधमा गति सञ्चार गर्ने उपाय यही हो र यहीमात्र हो। शान्ति र संविधानको बाटोका तगारा पन्छाउने उपाय पनि यही हो। मेरो दृढ मत पनि यही हो। तर, दुर्दिनका दशाले यो मतलाई पेलेर कान्लामुनि खसालिदिएको छ। अब कान्लोमाथि नउक्ली ढिस्कोमा चढ्न नपुगिने भइयो। यो कान्लो उही बहुमतीय झ्याउलो हो।

सत्र गते बहुमतीय झ्याउलोले साकार रूप नलिए अनेकथरी कल्पित र वास्तविक संकटको उदय हुने पक्का छ। संवैधानिक संकट, राजनीतिक संकट, नैतिक संकट, बहानाजबाजीको संकट आदि इत्यादि। महामहिम राष्ट्रपतिको चित्तमा चिन्ता पैदा भएको छ। पहिले कटवाल महोदयको पद कट् हुँदा त्यस चित्तमा यसैगरी चिन्ता पैदा भएथ्यो। र, त्यो चिन्ताको चापमा परेर पुष्पकमल दाहालको प्रधानमन्त्री पद चट् भयो। यसको अनिष्टकारी नतिजा जगत्सामु छर्लङ्गै छ। भनिरहनु बेकार छ। छ सय एक विधायकको थोक हत्यामा धर्तीमा स्वर्ग उदाउने सपना देख्ने उन्मादी मनुवाले कुरो खोलेर भनिसकेकै छन्।

संकट टार्न बहुमतीय भए पनि नयाँ प्रधानमन्त्री नभई भा'छैन। तर, हुनै नदिन एमाले र मधेसी दलहरू लिट्टी कसेर लागिपरेको प्रतीत हुन्छ। एमालेमा एमालेत्व एक पित्को पनि छैन। आधा एमाले मुखर काङ्ग्रेसी हो, अर्को आधा एमाले हो लज्जालु माओवादी। एमालेले मत दान गर्ने ठहर गरे आधा मत रामचन्द्रले पाउलान्, अर्को आधा मत आपत्मा पर्ला। 'नसच्चिएको' र 'नागरिक पार्टी' नबनेको माओवादीलाई मत दिन 'सच्चिनु नपर्ने'का हात कसरी पो हात चल्लान् र? उता मधेसी दल जिद्दीको भाकामा उही 'एक'को अर्थात् एक मधेस, एक प्रदेशको रट लगाइरहेका छन्।

मधेस-तराईमा एकको होइन अनेकको अस्तित्व छ। यो 'एक'को जिद्दीमा पुरानो महेन्द्रीय जिद्दीको याद आउँछ। एक जाति, एक भाषा, एक भेषभूषा, एक धर्म, एक भूगोल र बाँकीमाथि त्यही एकको चौतफी मनपरी। सङ्घीयता आखिरीमा मधेस विद्रोहले नेपालीलाई दिएको उपहार हो। यो 'एक'को जिद्दी सङ्घीयतालाई संस्थागत गर्ने बाटाको कठोर अवरोध हो। त्यसैले 'एक'को जिद्दीमा अटल रहेर जानिफकार मधेसी बन्धुहरूले कसरी पो प्रधानमन्त्री बन्न नदेलान् र? दिएनन् भने एमाले र मधेसी दलका हस्तीहरू आसन्न संकटको अपजस बा"डीचु"डी लिन्नौ भनेर कुन मुखले भन्न सक्लान् र?

सत्र गते के होला भनी तर्कना उठ्दा संशयवादीहरू उँधोको अक्टोपसले जे गर्छ त्यही हुन्छ भनेर डरलाग्दो जबाफ दिन्छन्। र, कतै एमाले र मधेसी दल फेरि पनि अक्टोपसको आकाशवाणीकै इसारामा पो चल्लान् कि भनी आशङ्का गर्ने पनि कम छैनन्। अर्काको शिरमा गिर खेल्न पल्केको अक्टोपसले भन्ला - माओवादीलाई भोट नदेऊ। यस्तो आदेशको अवज्ञा गर्ने हिम्मत जसमा छैन, त्यो केको मनुष्यत्वसहितको मनुष्य? त्यो केको सार्वभौम नेपालको नेपाली? आसन्न महासङ्कटका मुखेन्जी फेरि पनि अक्टोपसकै आदेशको दास बन्न अभिशप्त हुने? धत् अन्तरे!