मैले नबिर्सिने २० घटना

श्रीलोचन राजोपाध्याय
एक जमानाका नामी फुटबल खेलाडी गणेश थापाको फुटबलप्रतिको लगावले उनलाई चड्कन पनि खुवाएको थियो र फुटबलप्रेमीको धड्कन पनि बनाएको थियो　। उनको तीसवर्षे फुटबल-जीवनका २० अविस्मरणीय घटनाः

कमल थापाको चड्कन

०२८ मा पद्मोदय स्कुल कक्षा ६ मा पढ्थेँ　। एक दिन ज्ञानेश्वरमा फुटबल म्याच खेल्नु थियो　। अघिल्लो दिन दाजु नेत्रबहादुर र कमल थापालाई भोलि फुटबल खेल्न जानुपर्छ भनेर भनेको थिइनँ　। म्याचको अघिल्लो दिनै कुपन्डोल साथीको घरमा सुत्न हिँडेँ　। त्यतिवेला अहिलेजस्तो घडी लगाउने चलन थिएन　। रातभरि निद्रै लागेन　। घरि-घरि हुनेवाला म्याचको तिर्सना मात्र आइरहयो　।

रातभरि आँखा झिमिक्क नगरी घरबाट हामी निस्कियौँ　। कुपन्डोलबाट सिंहदरबार आएर चियापसलमा जेरी खाँदा बिहानको पौने चार भएको रहेछ　। त्यसपछि हामी ज्ञानेश्वरतिर लाग्यौँ　। यता, घरमा दाजुहरूले हरायो भन्दै मलाई रातभरि खोजेछन्　। दुवै दाइ बिहान कतै ज्ञानेश्वरमै फुटबल खेल्दै त छैन भन्ने हेतुले खोज्दै खेलमैदान आइपुगे　। मैले दुवै दाजुको अनुहारमा अजीवको आक्रोश देखेँ　। के आँखा मात्र जुध्दै थिए, दाजु कमल थापाले मलाई एक्कासि गालामा आँैलाको डाम बस्नेगरी बजाए　। कमल दाइको त्यो चड्कन अहिले पनि मलाई झल्झली याद आउँछ　।

चर्चा चाइनिज बुटको

०३२ मा दस कक्षा पढ्दा-पढ्दै मैले 'ए' डिभिजन क्लब विद्यार्थी खेलमण्डलबाट डेब्यु गर्ने अवसर पाएँ　। प्रतियोगिताका लागि क्लबले चाइनिज बुट ल्याएको थियो　। सामान्य जुत्ताको भरमा फुटबल खेल्ने खेलाडीका लागि चाइनिज बुट निकै लोभलाग्दो थियो　। सोच्थेँ, 'चाइनिज बुट लगाएर मज्जा नै बेग्लै होला　।' अर्को कुरा, हेटौँडाका साथीहरूलाई मैले पाएको चाइनिज बुट देखाउने इच्छा थियो　। चाइनिज बुट लगाएर म हेटौँडातिर लागँे　। चाइनिज बुट देखाउँदा साथीहरूले मेरा खुट्टामा मिनेटौँसम्म अचम्म मानेर हेरिरहे　। मानाँै, मेरा खुट्टामा सुनकै बुट छन्　। साथीहरूले मेरो चाइनिज बुटको चर्चा गरेको सम्भदा अहिले हाँसो उठेर आउँछ　।

बल खोस्दाको मज्जा

०३५ तिर काठमाडौँमा बर्थ डे कप फुटबल प्रतियोगिता आयोजना भएको थियो　। म र दाजु कमल संकटा क्लबबाट खेल्थ्यौँ　। हाम्रो टिमका खेलाडी प्रकाश केसी रिटायर्ड हुने तरखरमा थिए　। कमल दाइले भने, 'प्रकाश केही मिनेट खेलेर बाहिरिएपछि तिमीले मैदानमा प्रवेश पाउनेछौ　।' म बेन्चमै बसेर खेल हेरिरहेँ　। तर, पहिलो हाफ सकिँदा पनि प्रकाश दाइले मैदान छाडेनन्　। मलाई साह्रै रिस उठयो　। बदलाको भावनास्वरूप मैले संकटामा रहेको मेरो नाम काटेँ　। र, पर्सा-११ को टिममा समावेश भएँ　।

पर्सा-११ प्रतियोगिताको फाइनलमा पुग्यो　। ब्वाइज युनियनसँग भिडन्त हुँदै थियो　। ब्वाइजमा चर्चित फुटबलर श्याम थापा पनि खेल्थे　। मेरो एउटै सपना के थियो भने श्याम दाइको खुट्टाबाट बल जसरी भए पनि खोस्ने　। भर्खर १६ वर्ष लागेको म नूतन खेलाडीले उनको खुट्टाबाट बल खोस्नु असम्भवजस्तै थियो　।

श्याम दाइले केन्द्रभागबाट बल गुडाउन सुरु गर्दा-नगर्दै मैले टयाकल गरेँ, बल खोस्न सफल भएँ　। खोसेको बल मैले हाम्रा साथी कृष्ण थापालाई पास दिएँ　। कृष्णले ३० सेकेन्डभित्रै गोल गरे　। त्यसवेला मेरो 'मुभमेन्ट'मा श्याम थापा समेत अचम्मित थिए　। उनको प्रतिक्रियाले मलाई यति धेरै हौस्यायो कि, मन थाम्न नसकेर म खुसीले मिनेटौँसम्म उफ्रिरहेँ　।

लाहुरे होइन गणेश पो त !

सन् १९७८ मा काठमाडौँ-११ भारतको चर्चित क्लब मोहन बगानसँग म्याच खेल्नु थियो　। खेलाडी छनोटको काम बाँकी थियो　। टोलीका प्रशिक्षक पदमकृष्ण श्रेष्ठ थिए भने कप्तान आपनै दाजु कमल　। टोलीमा मेरो नाम पर्ला कि नपर्ला भन्नेमा म बडो जिज्ञासु थिएँ　। सम्भावना कम थियो, तर त्यतिखेरका चर्चित स्ट्राइकर महेश्वर मुल्मी कारबाहीमा परेकाले म टोलीमा पर्छु कि भन्ने झिनो आशामा थिएँ　।

नभन्दै मलाई टोलीमा समावेश गराइयो　। प्रशिक्षक श्रेष्ठले मलाई भन्थे, 'तेरो डि्रब्लिङ राम्रो छ　।' भारतीय क्लबसँगको भिडन्तमा उत्रनुअघि प्रशिक्षक श्रेष्ठले मलाई जोड दिँदै भने, 'गणेश तिमीले डि्रब्लिङमात्र गर है, झुक्किएर पनि पोलमा प्रहार नगर्नु　।' खेल सुरु भयो　। मैले कोचको टिप्सलाई एउटा कानले सुनेर अर्को कानबाट उडाइदिएँ　।

खेल चल्दै गर्दा मेरो खुट्टाको बल कृष्ण थापाले खोसेर गोल ठोके　। अर्कोपटक बल खुट्टामा आउँदा मैले पोल ताकेर हानेँ, तर बाहिर गयो　। त्यसवेला कमल दाइले आक्रोशले अनुहार रातो बनाउँदै मलाई मैदानमा हप्काउनुसम्म हप्काए　। उनले पटक-पटक भने, 'ए, तँलाई प्रशिक्षकले डि्रब्लिङमात्र गर भनेको होइन, साथीलाई पासमात्र मिलाइदे भनेको हैन ? तँ कहिल्यै नसुध्रने भइस्　।'

तर, रंगशालामा सबैले मेरो खेलको तारिफ गरे　। उनीहरूलाई त्यो फुच्चे केटो गणेश थापा भन्ने हेक्कै भएन । मलाई लाहुरे भनेर बोलाइयो　। भोलिपल्ट पाटन क्याम्पस पुग्दा त साथीहरूले मतिर हेर्दै भने, 'त्यो लाहुरे त गणेश पो रहेछ　।' त्यही खेलपछि म नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टोली छिरेको थिएँ　।

फिफा नियम उल्लंघन गर्‍यो पुलिसले

सन् १९७९ मा त्रिभुवन च्यालेन्ज फुटबल प्रतियोगिताअन्तर्गत सेमिफाइलनमा संकटा र महेन्द्र पुलिसबीचको खेल थियो　। पुलिसमा दिग्गज खेलाडीहरू रूपकराज शर्मा, अच्युतकृष्ण खरेल, धीरेन्द्र प्रधान, मानबहादुर, लोकबहादुर शाही र अशोक केसी आदि थिए　। पुलिसले टाइब्रेकरमा संकटालाई हरायो　। खेलपछि संकटाका सर्वज्ञरत्न तुलाधर र पुरुषोत्तम मानन्धर, पुरुषोत्तमप्रसाद श्रेष्ठ -पाकाचा) ले फिफाको नियम बोकेर आए　। आश्चर्यजनक रूपमा त्यतिवेला कुनै पनि खेलाडीलाई फिफाको फियर प्ले नियमबारे जानकारी थिएन　। पुलिसले अशोक केसी र लक्ष्मण क्षेत्रीलाई पहिलो हाफमै बाहिर निकालेको थियो　। पछि, टाइब्रेकरमा दुवैले पेनाल्टी प्रहार गरेका थिए　। हामीले खेलकुद परिषद्समक्ष उजुरी राख्यौँ　। नियमबाहिर गएर पुलिसले प्रतिस्पर्धा गरेकोले संकटालाई फाइनल खेलाउने निर्णय भयो　। पुलिसले त्यसको चर्को विरोध गर्‍यो　।

अब फाइनलमा संकटाको विपक्ष

कोसी-११ थियो　। सुरक्षा व्यवस्था पुलिसकै थियो　। हामीसँग प्रतिशोध लिन उनीहरूले रंगशालामा सबै दर्शकलाई पि|mमा भित्र छिराए　। दर्शकले पहिलोपटक नकआउट प्रतियोगिता पि|mमा हेरे　। खेलमा झै-झगडा हुँदा संकटाका खेलाडीलाई पुलिसले निर्ममतापूर्वक कुट्ने योजना बनाएको थियो　। हामीलाई सदस्य-सचिव शरदचन्द्र शाहले खेल अगाडि भनेका थिए, 'आज पुलिसले सबै दर्शकलाई सित्तैमा छिराएका छन्　। खेलमा तिमीहरूले झै-झगडा नगरी खेल्नु　। स्थिति तिमीहरूको विपक्षीमा छ　।' शाहले भनेजस्तै संकटाले शान्तिपूर्वक खेलेको थियो　।

खेलको दौरान संकटाका अजर मानन्धरले हेड गर्न जाँदा कोसीका जीवन श्रेष्ठ जुधे र उनी फेन्ट भएर ढले　। अर्का राम्रा खेलाडी दीपक श्रेष्ठको मसल्स क्रयाम भयो　। त्यसपछि टोलीको जिम्मेवारी ममाथि आयो　। अनि सेन्टरबाट मैले ६ खेलाडी तथा गोलरक्षकलाई छलाएर उत्कृष्ट गोल गर्दै संकटालाई २-० ले विजयी गराएँ　। सोही प्रदर्शनकै आधारमा त्यस वर्ष परिषद्ले मलाई नेपालको सर्वोकृष्ट खेलाडी घोषित गर्‍यो　।

बल पोलमा ठोक्किएपछि के लाग्छ ?

सन् १९८१ को एन्फा कपमा बंगलादेशको आराम बागलाई बराबरी गरे पनि नेपाली राष्ट्रिय टोली फाइनलमा पुग्ने थियो　। नेपाली टोलीको तुलनामा उनीहरू निकै कमजोर थिए　। सदस्य-सचिव शरदचन्द्र शाहले नेपालले नै जित्छ भनी ठोकुवा गरिसकेका थिए　। र, चिफगेस्ट बडामहारानी ऐश्वर्य शाह पनि रंगशालामा खेल हेर्न आइन्　।

टोलीका कप्तान थिए- रूपकराज शर्मा　। रूपक दाइले डिफेन्ससमा अल्छी गर्दा बंगाली टोलीले १ गोल ठोक्यो　। रूपक दाइको एक मिस्टेकमा हामीले गोल खाए पनि हार मानेनौँ　। नेपाली टोलीबाट धेरै मिस प्रहार भयो　। मैले पनि एकल प्रयासमा राम्रो अवसर चुकाएँ　। गोलरक्षक र मबीच वान भर्सेज वानको अवस्थामा एक्कासि एक खेलाडीले झयाम्म बल बाहिर प्रहार गरे　। उनी त हाम्रै टोलीका प्रवीण लामा रहेछन्　। यदि मैले हानेको भए खेल बराबरीमा जाने थियो, किनकि म पोसिजनमा थिएँ　। त्यसपछि रिसको सुरमा प्रवीणलाई मैदानभित्रै लखेटेँ　। र, नेपालले उक्त खेल १-० ले गुमायो　। खेलपछि बडामहारानीले शरदचन्द्रलाई सोधिन्, 'खै नेपालले जित्छ भनेको होइन, हार्‍याँै नि　। त्यसको जवाफमा शरदचन्द्रले भने, 'बल पोलमा लागेर हारेको, नत्र भने जित हाम्रो थियो　।'

खेल सुधार्न खेलबाटै आउट

एन्फा कप फुटबल प्रतियोगिता नेपालले भुटान र एयर इन्डियाविरुद्ध खेल्नु थियो　। एयर इन्डियासँग पहिलो खेल थियो　। टोलीभित्र पर्छु भन्नेमा म ढुक्क थिएँ　। तर, सपनामा पनि नचिताएको घटना भयो　। म छनोटमा परिनँ　। रिसले आगो हुँदै जयनेपाल सिनेमा हलमा १२ बजेको शो हेर्न गएँ　। सदस्य-सचिव शरदचन्द्र शाहले प्रशिक्षक पदमकृष्ण श्रेष्ठलाई सोधेछन्, 'किन गणेशलाई टिममा नराखेको ?' प्रशिक्षक पदमले 'यो मेरो डिसिजन हो, कसैले पनि मेरो निर्णय परिवर्तन गर्न सक्दैन,' भनेछन्　।

पहिलो हाफमा एयर इन्डियाले १ गोल हान्यो　। फिल्म हेरेर रंगशाला आउँदा आश्चर्यजनक ढंगले दोस्राे हाफमा मैले खेल्ने अवसर पाएँ　। प्राप्त अवसरको सदुपयोग गर्दै बराबरी गोल गरँे　। त्यसपछि मेरै पासमा अशोक केसीले २-१ को विजयी गोल गर्न सफल भए　।

फाइनलमा भुटानविरुद्ध खेल्नु थियो　। प्रशिक्षक पदमले पुनः म र लोकबहादुर शाहीलाई टोलीमा राखेनन्　। दुवैले कसम खायौँ- अब टोलीबाट खेल्दै खेल्दैनौँ　। योपटक पनि शरदचन्द्रले प्रशिक्षकसँग पुरानै प्रश्न गरे, गणेशलाई किन नराखेको ? उनले पनि पुरानै रेडिमेड उत्तर फर्कार्ए　। हामी प्यरापिटमा गएर नेपालको खेल हेर्‍यौँ　।

खेलपछि मात्र थाहा भयो- प्रशिक्षकले मेरो खेल सुधार्नका लागि मलाई बाहिर राखेका रहेछन्　। युवा जोशका कारण दिनप्रतिदिन मेरो खेल बिग्रदै गइरहेको रहेछ　। जसको मेसो मैले पाउन सकिनँ　। मलाई कन्ट्रोलमा ल्याउनका प्रशिक्षकले सो निर्णय गरेका थिए　। प्रशिक्षकका रूपमा उनलाई म हृदयदेखि नै मान्छु　। प्रशिक्षकको निर्णय भनेको बलियो हुनुपर्छ　। कसैको दबाबमा निर्णय परिवर्तन गर्नु हुदैन भन्ने मैले जानेँ　। मेरो भविष्यका लागि मलाई नखेलाउने उनको त्यो निर्णयको म अहिले पनि सम्मान गर्छु　।

फुटबलले दिलायो मोटरसाइकल

सन् १९८१ ताका मेरो जीवनमा ठूलै परिवर्तन आएको थियो　। त्यही वर्ष मैले थाहा पाएँ कि फुटबल खेलेर पनि कमाउन सकिन्छ　। यसभन्दा अघि मैले व्यावसायिक फुटबलबाट कमाउन सकिन्छ भन्ने सोचेकै थिइनँ　। एसियन युथ यु-२० बाट बंगलादेशमा खेल्न जाँदा मलाई केही बंगाली क्लबबाट अफर आयो　। ढाकाको प्रतिष्ठित मोहन स्पोर्टिङ क्लबसँग तीन महिनाका लागि ५० हजार टाकामा अनुबन्धित भएँ　। पहिलोचोटि त तीन महिना खेल्दा ५०-५० हजार आउने सुन्दा अचम्ममा परँे । किनकि, खेल्दा हजारौँ आउने कुरा मैले सुनेकै थिइनँ　। तीन महिना खेली नेपाल फर्केर सिजी १२५ मोटर साइकल किनेँ　। जुन मोटरसाइकल ११ नम्बर नामबाट चर्चित भएको थियो　। पसिना चुहाएर कमाएको पैसामा त्यतिवेला मैले निकै मोज गरेँ　। तर, त्यतिखेर जति खर्च गर्दा पनि पैसा सकिएन　। व्यावसायिक फुटबल करिअरमा पहिलो खुड्किलो पार गरेको वर्ष नै मैले इस्ट बंगाल तथा मोहन बगानबाट पनि फुटबल खेलेँ　।

टुप्पीका कारण हारिएको म्याच

सन् १९८२ मा पाकिस्तानमा काइदा आजम प्रतियोगितामा सहभागिता जनाउँदा नेपालको प्रतिद्वन्द्वी थियो- चीनको नम्बर दुई टोली साङडोङ　। त्यतिवेला नेपाली टोली चिनियाँ प्रशिक्षकबाट प्रशिक्षित थियो　। चाइनिज लिगको उपविजेता साङडोङले नेपाली टोलीबाट हार्छु भनेर सोचेकै थिएन　। उनीहरूले हामीलाई सजिलै हराउने मनसाय बनाएका थिए सायद　। तर, हामीले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्‍यौँ　। सो टोलीविरुद्ध मैले नै विजयी गोल गरेँ　। उनीहरू स्तब्ध भए　।

त्यही वर्ष नेपाली टोलीले चीनको बेइजिङ भ्रमण गरेको थियो　। त्यहाँ घरेलु टोली बेइजिङसँग म्याच थियो　। नेपाली टोलीले पाकिस्तानमा साङडोङलाई हराएकै कारण बेइजिङमा हामीलाई हेर्न आउने दर्शकको ताँती थियो । नेपाली खेलाडीको खेल हेर्न आतुर थिए चिनियाँ दर्शक　। ८० हजार दर्शकले खचाखच भरिएको बेइजिङ रंगशालामा नेपाली टोली उत्रियो　। पहिलो हाफसम्म बेइजिङलाई गोलरहित बराबरीमा रोके पनि दोस्रो हाफमा टोलीका कप्तान रूपक दाइले भर्खर व्रतबन्ध गरेका नरेन्द्र श्रेष्ठसँग ख्यालठट्टा गर्दा नेपालले १ गोल खायो　। रूपक दाइ नरेन्द्रको टुप्पी हल्लाएर चाइनिजलाई देखाइरहेकै वेला बेइजिङका खेलाडीले गोल गरेका थिए　। हामी २-० ले हार्‍यौँ　। जीवनमै पहिलोपटक ८० हजार दर्शकअगाडि प्रतिस्पर्धा गरेको क्षण कहिले पनि म बिर्सिन सक्दिनँ　।

फुटबलमा गोली चल्यो

सन् १९८३ मा नेपाली टोली मलेसियामा मर्डेका कप खेलेर काठमाडौँ फर्किएको थियो　। मलेसियामा म बेहोस भएको थिएँ　। काठमाडौँ आएको केही दिनभित्रै दार्जिलिङ गोल्डकप खेल्नुपर्ने भयो　। स्वास्थ्य खराब भए पनि दार्जिलिङतिर हिँडेँ　। सो प्रतियोगितामा मोहन बगान र इस्ट बंगालजस्ता शक्तिशाली टोली पनि थिए　। त्यतिवेला मेरो कुराकानी मोहन बगानसँग चलिसकेको थियो　। नेपाली टोली टिस्टा पुग्दा त्यहाँका मानिस मोहन बगान अनुबन्धित हुने गणेश थापा कस्तो होला भनेर हेर्न आएका रहेछन्　। खराब स्वास्थ्यका कारण दाजर्लिङविरुद्ध पहिलो प्लेइङ सेटमा मेरो नाम थिएन　। कमजोर टोली मानिएको दार्जिजिङ पहिलो हाफमा १-० ले अघि बढयो　।

दोस्रो हाफमा म मैदान छिरेँ　। र, बराबरी गोल गरेँ　। वाइबी घलेलाई मीठो पास दिँदै नेपाली टोलीलाई २-१ ले जिताउन सफल भएँ　। त्यसपछिको दुई खेलमा मेरै गोलमा नेपाली टोली विजयी भयो　। र, फाइनलमा पुग्दा इस्ट बंगाल हाम्रो प्रतिद्वन्द्वी थियो　। फाइनलको प्रत्यक्ष प्रसारण अलइन्डिया रेडियोले गरेको थियो　। कमेन्टेटरले स्थानीय बंगाली भाषामा 'फुटबल सुरु भयो' लाई 'फुटबलमा गोली चल्यो' भनेका थिए　। फुटबल म्याचमा गोली चल्यो भन्दा काठमाडाँैमा रेडियो सुनेर बसेका श्रोता त्रसित बन्न पुगेका थिए　। सो खेलमा धीरेन्द्र प्रधानको शक्तिशाली पि|m किकमा भारतीय खेलाडी मैदानमा ढल्न पुगे　। अन्तिम क्षणमा मैले इस्ट बंगालका गोलरक्षक भाष्करलाई 'डच' खुवाउँदै उत्कृष्ट 'भलिगोल' गरेँ र नेपाली टोलीलाई उपाधि दिलाएँ　। इस्ट बंगालजस्तो दक्षिण एसियाकै बलियो टोलीविरुद्ध विजयी गोल गरेको क्षण सम्भ"mदा अहिले पनि आनन्दित हुन्छु　।

रुपक दाइको रेडकार्ड 'फिलोसफी'

सन् १९८३ मा मर्डेका कपमा अकल्पनीय घटना घटयो　। वास्तवमा मर्डेका कपमा हाम्रो प्रदर्शन उच्चकोटिका थियो　। प्रतियोगिताका क्रममा नेपालले अल्जेरियाविरुद्ध प्रतिस्पर्धा गरेको थियो　। रूपक दाइ कप्तान थिए　। खेलमा कृष्ण थापाले नजिकबाट बल पोस्टमा प्रहार गरे　। मैदानमा रूपक दाइ अल्जेरियाली खेलाडीसँग ख्यालठट्टा गर्दै थिए　। उनले अल्जेरियाली खेलाडीलाई हातले प्याट्ट हाने　। उसले पनि रूपक दाइलाई गालामा हाने　। रूपक दाइले रिसाएर उनलाई कुटे　। रेप|mीले उनलाई रातोकार्ड देखाए　। रूपक दाइले 'एकजनालाई हान्दा र एघारैजनालाई हान्दा पनि एउटै रातोकार्ड खाने त हो नि भनेर अल्जेरियाका सबै खेलाडीलाई कुट्न थाले　। उनीहरू भागाभाग गर्न थाले　। सुरक्षाकर्मीलाई स्थिति सम्हाल्न निकै गाह्रो पर्‍यो　। नेपाली टोलीका डा. अजय राना र वाइबी घलेलाई प्रहरीले कन्चटमा पेस्तोल तेस्र्याएर मैदानबाट बाहिर निकालेका थिए　।

गोल मेसिन

सन् १९८३ मा भारतको प्रतिष्ठित फुटबल प्रतियोगिता सञ्जय गान्धी गोल्डकपमा नेपाली टोलीले सहभागिता जनाएको थियो　। भारतको चर्को गर्मी झेल्न हामीले पनि सोहीअनुरूप तयारी गरेका थियौँ　। पट्नामा सम्पन्न सञ्जय गान्धी गोल्डकप फुटबल प्रतियोगिताले मेरो फुटबल जीवनमा विशेष अर्थ राख्छ　। किनभने त्यस प्रतियोगितामा नेपाली टोलीलाई फाइनलसम्म पुराउँदा सबै गोल मैले नै गरेको थिएँ　। जीवनमा पहिलोपटक सुरुदेखि अन्त्यसम्मको गेममा गोल गरेको त्यही नै प्रतियोगिता थियोे　।

राजनीति हाबी भयो फुटबलमा

०४६ को जनआन्दोलनको ऐतिहासिक सफलतापछि नेपालको राजनीति परिवर्तन भयो　। यसको सिधा असर ममाथि नै पर्‍यो　। तत्काल नेपाली टोलीले श्रीलंकामा साफ गेममा सहभागी हुनुपर्ने थियो　। त्यतिवेला म राष्ट्रिय फुटबल टोली कप्तान थिएँ　। आश्चर्यजनक रूपमा उत्कृष्ट र्फममा रहँदा-रहँदै मलाई राष्ट्रिय टोलीबाट हटाए　। छनोट कमिटीले जानाजान र अपमानित ढंगले मलाई छनोट गरेन　। साफका लागि भनेर छनोटविना नै राष्ट्रिय टोलीको घोषणा गरिएको थियो　। नराम्रो खेलिरहँदा वा घाइते अवस्थामा छनोटमा नपर्दा मन बुझाउने ठाउँ हुन्थ्यो　। तर, पूर्वाग्रही निर्णयले मलाई दुःखी बनायो　। व्यावसायिक खेलाडीका रूपमा दसौँ वर्ष राष्ट्रलाई दिएको योगदानको उपहार यही नै हो भनेर चित्त बुझाएँ　। राष्ट्रकै लागि भनेर मैले बंगलादेशबाट आएको प्रस्ताव छाडेको थिएँ　। राष्ट्रिय टोलीबाट मैले नेपालका लागि सर्वाधिक अन्तर्राष्ट्रिय गोल गरेको थिएँ　। राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा नपर्दा भारतीय पत्रपत्रिकाले गणेश थापालाई टोलीबाट फयाँकियो भनेर खुबै प्रचार गरे　। राजनीतिक हस्तक्षेपका कारण टोलीमा नपर्दा तत्कालीन खेलकुद तथा शिक्षामन्त्री गोविन्दराज जोशीलाई मैले त्यसको जानकारी गराएँ　। उनले सहसचिवस्तरीय आयोगसमेत गठन गरे　। नेपाली टोली साफमा मालदिभ्ससँग पराजित भयो　। त्यो कुरा सम्भ"mदा अहिले पनि मेरो मन चसक्क दुख्छ　। त्यही वर्ष म इस्ट बंगालसँग अनुबन्धित भएँ　। राष्ट्रिय टोलीमा नपरेपछि मैले सन्न्यास लिएर इस्ट बंगालबाट व्यावसायिक फुटबललाई निरन्तरता दिएँ　।

खल्लो सन्न्यास

सन् १९९४ मा मेरो फुटबल करिअर समाप्त भयो　। इस्ट बंगाल टोलीका लागि मैले तीन म्याचमा ७ गोल गरेको थिएँ　। पाँचौँ खेलमा मैले मोहमद स्पोर्टिङ क्लबविरुद्ध पोस्टनजिक भली प्रहार गर्दा मेरो खुट्टामा चोट लाग्यो　। त्यो चोट यति गम्भीर थियो कि महिनौँसम्म निको भएन　। उपचार गराउन कलकत्ता गएँ　। त्यहाँ पनि उपचार हुन सकेन　। नेपाल आएर खेल्ने प्रयास गरेँ, तर सफल भइनँ　। राष्ट्रका लागि ४० वर्षसम्म पनि फुटबल खेल्ने मेरो इच्छा थियो　। फुटबलबाट कहिले सन्न्यास लिने हो भनेर म अक्सर सोच्ने गथेर्ं　। चोटका कारण ३४-३५ वर्षकै उमेरमा मैले सन्न्यास लिएँ　। मेरो फुटबल करिअरको अन्त्य भारतमा हुन पुग्यो　। नेपालबाटै खेलेर सन्न्यास लिने रहर पूरा गर्न पाइनँ　।

राम्रो खेल्दा पनि आउट भइयो

मद्रासको साफ गेमका लागि राष्ट्रिय टोलीको प्रारम्भिक छनोट गरिएको थियो　। प्रारम्भिक छनोटमा मेरो नाम पनि समावेश गरिएको थियो　। पछि, अन्तिम चरणमा मेरो नाम निकालियो　। त्यतिखेर पनि म खासै नराम्रो खेलाडी थिइनँ　। अरू खेलाडीका दाँजोमा राम्रै खेल्न सक्थेँ　। तर, छनोटमा नपरिँदा अनौठो लाग्यो　। राम्रो खेलिरहँदा पनि राष्ट्रिय टोलीबाट दोस्रोपटक फालेको क्षण सम्झँदा अहिले पनि दुःख लाग्छ　।

कोकाकोलालाई फुटबलसँग जोडेँ

०५२ मा फुटबल खेलाडीका लागि केही गरौँ भन्ने मनसायले शिक्षा तथा खेलकुदमन्त्री मोदनाथ प्रश्रतिसमक्ष फुटबल विकासका लागि एउटा प्रस्ताव राखेको थिएँ　। सो प्रस्तावमा शिक्षामन्त्री र राखेपका सदस्य-सचिव केशव स्थापितबीच छलफल भएको थियो　। उहाँहरूले मलाई मौका दिनुभयो　। प्रशासनिक रूपमा मैले ठूलै जिम्मेवारी पाउँदा निकै खुसी भएँ　। राज्यले दिएको जिम्मेवारी मेरो जीवनमा दोस्रो टर्निङ प्वाइन्ट थियो　।

अखिल नेपाल फुटबल संघको अध्यक्ष भएपछि मैले ६-७ वर्षदेखि स्थगित सहिद स्मारक लिग सुचारु गरेँ　। फुटबललाई प्रोफेसनल बनाउन कोकाकोलासँग वाषिर्क ५० लाख रुपैयाँमा सम्झौता गरँे　। यसअघि मुलुकको खेल जगत्मा कुनै पनि कम्पनीसँग त्यति ठूलो धनराशिमा सम्झौता भएको थिएन　। प्रशासनिक रूपमा पाइला टेकेको सो वर्ष मेरो जीवनको महत्त्वपूर्ण समय हो　।

गणेश थापा नभएर हारेको !

सन् १९९९ को आठौँ साफ गेममा नेपाल फाइनलमा बंगलादेशबाट पराजित भएको थियो　। रजतपदक विजेता नेपाली फुटबल टोलीलाई द्वारिका होटलमा पार्टी दिइएको थियो　। सो पार्टीमा तत्कालीन युवराज दीपेन्द्र शाह पनि आएका थिए　। विभिन्न कारणले नेपाल पराजित भएको विश्लेषण भइसकेको थियो　। त्यस पार्टीमा युवराज दीपेन्द्रले हामीसँग प्रश्न गरे- नेपाल कसरी हार्‍यो ? हामीले दिएका सबै उत्तर गलत भएको बताउँदै उनले भने, 'नेपाली टोलीमा गणेश थापा थिएन, त्यसैले नेपालले हार्‍यो　।' म स्तब्ध भएँ　। उनका ती शब्द अहिले पनि मेरा कानमा गुन्जिरहेजस्तो लाग्छ　।

एन्फा विवाद- विशुद्ध राजनीतिक विवाद

३० वर्षको फुटबल जीवनमा बिर्सनै नसक्ने घटना एन्फा विवाद हो　। ०५७ र ६४ को एन्फा विवादलाई कृत्रिम विवाद ठान्छु　। कृत्रिम यस अर्थमा कि यो कुनै विवाद नै होइन　। यो केवल राजनीतिक हस्तक्षेपका कारण भएको हो　। अरू कुनै कारण देख्दिनँ म । मुलुकको राजनीतिक परिवर्तनले सीधै एन्फामाथि प्रहार गर्ने परम्परा छ　। आ-आफ्ना मान्छे घुसाउने र शक्ति बाँडफाँड गर्ने खराब प्रवृत्तिका कारण नै एन्फा विवाद भएको हो　। दुईपटकको एन्फा विवादले फुटबलको विकास ठप्पै भयो　।

म फिफाको विश्वासप्राप्त मान्छे

विश्व फुटबलको सर्वोच्च संस्था फिफा र एसियन फुटबल महासंघमा नेपालको विशेष स्थान छ　। फुटबलकै अन्तर्राष्ट्रिय संस्थामा काम गर्न पाउँदा म हषिर्त तथा गौरवान्वित छु　। फिफाले मलाई विश्वास गरेकै कारण सन् २००२ र सन् २००६ को विश्वकप अनुशासन कमिटीको सदस्य बन्ने मौका पाएको थिएँ　। यसअघि मैले १९९८ को विश्वकपमा विशेष भूमिका निर्वाह गरेको थिएँ　। विश्वकप प्रतियोगिताको उच्च कमिटीमा बसेर काम गर्दाको क्षण कहिल्यै बिर्सन सक्दिनँ　। भारतका प्रतिनिधिलाई हराएर एएफसीका केन्द्रीय कमिटीमा चुनिनु मेरो जीवनको अर्काे अविस्मरणीय घटना हो　।

प्रचण्डले तारिफ गरे

जनआन्दोलन ०६२/६३ पछि माओवादी पहिलोपटक नेपाली जनतासमक्ष सार्वजनिक भएको थियो　। माओवादीनिकट नेपाल गणतान्त्रिक खेलकुद महासंघले सबै साफका पदक विजेतालाई सम्मान कार्यक्रम राखेको थियो　। सो कार्यक्रममा माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रमुख अतिथि थिए　। स्टेजमा अध्यक्ष प्रचण्डसँग हात मिलाउँदा असाध्य खुसी लागेको थियो　। अध्यक्ष प्रचण्डले हात मिलाउँदै मलाई भने, 'नेपाली फुटबल इतिहासमा तपाईंले ठूलो योगदान पुर्‍याउनुभएको छ　।' उनीजस्ता नेताले तारिफ गर्दा हर्षको सीमा रहेन　। मैले धन्यवादबाहेक अरू केही बोल्न सकिनँ　। त्यो सम्मान कार्यक्रमको स्मरण गर्दा अहिले पनि प्रफुल्लित हुने गर्छु　।