चिनी सस्तियो

काठमाडौ, वैशाख १२ - सरकारले निर्धारण गरेको अधिकतम मूल्यभन्दा निकै थोरै मोलमा उपभोक्ताले चिनी पाउन थालेका छन् । मूल्य आकासिएपछि आपूर्ति मन्त्रालयले चिनीको अधिकतम खुद्रा मूल्य ८० रुपैयाँ निर्धारण गरेको थियो । तर कालोबजारीको कारण उपभोक्ताले किलोको एक सय रुपैयाँसम्म तिर्नुपरेको थियो ।

अहिले उपत्यकाको बजारमा ६५ रुपैयाँसम्ममा चिनी पाइन थालेको छ । भारतीय चिनी त ६० रुपैयाँमा पाइँने नयाँबानेश्वरका खुद्रा बिक्रेता रमेश खड्काले जनाए । 'प्रत्येक दिन चिनीको मूल्य घटिरहेको छ,' उनले भने, 'यसैले दिनदिनै एकाध बोरा मात्र ल्याएर बेचिरहेको छु ।'

बजारमा पर्याप्त स्वदेशी उत्पादन भएका बेला भारतबाट चोरी पैठारीमार्फत ठूलो परिमाणमा चिनी भित्रिएकाले मूल्य घटेको सर्लाहीको इन्दुशंकर चिनी उद्योगका सञ्चालक राजेश केडियाले बताए । 'यसै गरी मूल्य घट्यो भने उपभोक्ता त खुसी होलान्,' उनले भने, 'उद्योगचाहिँ धराशयी हुन्छन् ।'

गत मौसममा उखुको उत्पादन घटेका कारण चिनी उद्योगले उखुका लागि चर्को मूल्य तिर्नुपरेको थियो । किसानले ४ सय रुपैयाँ प्रतिक्विन्टल माग गर्दा आनाकानी गरेका चिनी उत्पादकले ४ सय २० रुपैयाँ पुर्‍याएका थिए । 'त्यो त घोषित मूल्य मात्र थियो,' महोत्तरीको एभरेस्ट सुगर मिलका सञ्चालक सुरेशकुमार सर्राफले भने, 'त्योभन्दा निकै बढी मूल्यमा उखु खरिद गर्नुपरेको थियो ।' उद्योगहरूबीच उखु तानातान भएपछि किसानले बढी मोल पाएका थिए ।

अहिले कारखानामा चिनीको मूल्य ५७ रुपैयाँमा झरेको छ । सर्राफका अनुसार उखुको मूल्य तिरेअनुसार उद्योगले एक किलोको ६८ रुपैयाँ पाउनुपथ्र्यो । उखुको रिकभरी १० प्रतिशतभन्दा कम (प्रतिक्विन्टल उखुमा चिनीको उत्पादन १० किलो भन्दा कम) रहेको थियो ।

उद्योगबीच उखु तानातानकै कारण नारायणी पश्चिमका क्षेत्रमा त मूल्य निर्धारण नै नभई उखु सिद्धिएको थियो । उखु कटानीको सुरुमै एक क्विन्टल उखुका लागि ४ सय रुपैयाँ तिरेका पश्चिमका उद्योगले मौसमको अन्त्यतिर ६ सय रुपैयाँसम्म तिरेको नवलपरासीको लुम्बिनी सुगर मिलका सञ्चालक मनीष अग्रवालले बताए । 'हामीले चिनीको मूल्य ८० रुपैयाँको हाराहारीमा पाउने अपेक्षामा त्यतिको मूल्य तिरेका थियौं,' उनले भने ।

विश्वव्यापी मूल्यवृद्धि भइरहेको कारण चिनीको मूल्य आकासिने पूर्वानुमानमा उद्योगहरूले कन्जुस्याइँ नगरी मूल्य तिरेका थिए । 'हामीले चिनीको मूल्य ८० रुपैयाँको हाराहारीमा पाउने अपेक्षामा त्यतिको मूल्य तिरेका थियौं,' उनले भने । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ८ सय डलर नाघेको चिनीको मूल्य अहिले ५ सय डलरभन्दा कम भइसकेको छ ।

भारतमा पनि मूल्य घटेको कारण चिनी उद्योगलाई समस्या परेको छ । आर्थिक दैनिक बिजनेस स्ट्यान्डर्डका अनुसार १० सातामा चिनीको मूल्य ३८ प्रतिशतले घटेको छ । सत्तरी रुपैयाँ प्रतिकिलोसम्म पुगेको चिनी अहिले ४० रुपैयाँमा पाइन थालेको अखबारले जनाएको छ । अनुमान गरेभन्दा बढी चिनी उत्पादन भएपछि भाउ घटेको हो । १ लाख ४० टन उत्पादन हुने अनुमान गरिएको भारतमा १ लाख ८० टन चिनी उत्पादन भएको छ । चिनीको आयातमा छुट दिएका कारण त्यहाँ ५० लाख टन चिनी आयात भएको थियो ।

सरकारले तत्काल चोरी पैठारी नियन्त्रणमा सक्रियता देखाउनुका साथै आश्वासनअनुसार चिनीमा मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) छुट दिनुपर्ने केडिया बताउँछन् । चिनीमा दिने गरेको भ्याटमा ५० प्रतिशत छुट चालू आर्थिक वर्षको बजेटमार्फत कटौती गरिएको थियो । उनका अनुसार यसरी पाएको छुटको रकम उद्यमीले उखुको मूल्यमा जोडेर दिने गरेका थिए । मूल्य निर्धारण गर्ने बेला उद्यमीहरूले सरकारी तहबाट भ्याटमा दिइएको पूर्ववत् छुट निरन्तरता दिने आश्वासन पाएका थिए ।-(इकान्तिपुर)